Το πάρτι των απευθείας αναθέσεων στη ΔΥΠΑ, τα 50 εκατομμύρια και το φάντασμα του ανταγωνισμού

Στην αρένα της διαχείρισης του δημόσιου χρήματος, τα νούμερα προκαλούν ίλιγγο και αφήνουν ελάχιστα περιθώρια για παρερμηνείες ή επικοινωνιακές ασκήσεις ισορροπίας. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία από το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) έχει επιδοθεί σε ένα ανελέητο σερί απευθείας αναθέσεων και κλειστών διαδικασιών διαπραγμάτευσης που σπάνε κάθε προηγούμενο ρεκόρ. Την τετραετία 2022–2025, το ύψος των συμβάσεων που δόθηκαν είτε με απευθείας ανάθεση είτε μέσω διαπραγμάτευσης χωρίς καμία προηγούμενη δημοσίευση ανήλθε στο αστρονομικό ποσό των 50.065.000 ευρώ, την ίδια στιγμή που οι συνολικές αναθέσεις για την ίδια περίοδο άγγιξαν τα 115.026.000 ευρώ.

Αυτό σημαίνει πολύ απλά ότι σχεδόν το 50% του συνόλου των συμβάσεων της ΔΥΠΑ δόθηκε χωρίς να προηγηθεί καμία απολύτως ανοιχτή και ανταγωνιστική διαδικασία. Η ανάλυση των ετήσιων δεδομένων αποκαλύπτει την κλίμακα αυτού του φαινομένου: το 2022 οι αντίστοιχες συμβάσεις έφτασαν τα 6,563 εκατ. ευρώ, το 2023 –μια χρονιά με έντονο προεκλογικό χρώμα– σχεδόν τριπλασιάστηκαν αγγίζοντας τα 20,222 εκατ. ευρώ (απορροφώντας σχεδόν το ήμισυ του ετήσιου προϋπολογισμού συμβάσεων εκείνης της χρονιάς), ενώ το 2024 και το 2025 διαμορφώθηκαν σε 14,121 εκατ. ευρώ και 9,159 εκατ. ευρώ αντίστοιχα. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ, Κώστας Λιβέρης, επισημαίνει ότι μόνο στη στενά επικοινωνιακή δαπάνη της περιόδου 2022–2025 καταγράφονται 5,337 εκατ. ευρώ σε 1.100 επιμέρους εγγραφές, εκ των οποίων το συντριπτικό 99,1% (1.090 εγγραφές) αφορά ποσά έως 37.200 ευρώ που κατευθύνθηκαν απευθείας.

Η καθίζηση του ανταγωνισμού και η ασφυξία στις ανοιχτές διαδικασίες

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στις καθαρές απευθείας αναθέσεις, αλλά επεκτείνεται βαθύτατα και στους ίδιους τους διαγωνισμούς που τυπικά προκηρύσσονται. Τα επίσημα στοιχεία του ΕΣΗΔΗΣ δείχνουν ότι η συμμετοχή των ιδιωτικών φορέων έχει καταρρεύσει θεαματικά σε βάθος δεκαετίας, μετατρέποντας τους «ανοιχτούς» διαγωνισμούς σε κλειστά κλαμπ. Ενώ το 2019 ο μέσος όρος των συμμετεχόντων φορέων ανά διαγωνισμό ήταν 2,64, τα επόμενα χρόνια η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά: το 2021 ο μέσος όρος έπεσε στο 1,80, το 2023 κατακρημνίστηκε στο 1,32, το 2024 διαμορφώθηκε στο 1,74, το 2025 έπεσε στο 1,29, ενώ έως τον Ιούλιο του 2026 υποχώρησε ακόμη χαμηλότερα, στο 1,20. Στην πράξη, οι διαγωνισμοί καταλήγουν μόνιμα να έχουν μόλις έναν μοναδικό ή ελάχιστους υποψηφίους.

Την ίδια εικόνα συστηματικής αποδυνάμωσης του υγιούς ανταγωνισμού επιβεβαιώνει με τον πιο επίσημο τρόπο και η καταπέλτης έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου του Φεβρουαρίου 2026 σχετικά με τα Συστήματα Εσωτερικού Ελέγχου στο Δημόσιο. Σύμφωνα με τα ευρήματα και την έρευνα που έκαναν οι data journalists, η συντριπτική πλειονότητα των φορέων σε ποσοστό 90% ανέθεσε έργα εσωτερικού ελέγχου σε εξωτερικούς συνεργάτες μέσω απευθείας ανάθεσης, με το 16% να μην αιτιολογεί καν την επιλογή του. Από τα 8,9 εκατ. ευρώ που δαπανήθηκαν συνολικά για αυτούς τους σκοπούς, τα 7,6 εκατ. ευρώ (85%) δόθηκαν απευθείας, ενώ καταγράφεται ισχυρή συγκέντρωση, καθώς το 65,5% του πλήθους και της αξίας των συμβάσεων κατέληξε σε μόλις οκτώ πρώτους αναδόχους σε όλη την επικράτεια. Ο Κώστας Λιβέρης προειδοποιεί με νόημα ότι η Διοίκηση οφείλει να αποδείξει πως υπήρξε πραγματικός ανταγωνισμός και οικονομικό όφελος, υπενθυμίζοντας χαρακτηριστικά ότι «η νομιμότητα είναι η ελάχιστη προϋπόθεση, αλλά η λογοδοσία για το δημόσιο χρήμα είναι η ουσία».

Αναλυτικά τα στοιχεία της έρευνας ανά έτος και κατηγορία

• Το συνολικό μέγεθος της περιόδου 2022-2025: Οι συμβάσεις που δόθηκαν είτε με απευθείας ανάθεση είτε μέσω διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση ανήλθαν στα 50.065.000 ευρώ, σε σύνολο συνολικών αναθέσεων 115.026.000 ευρώ, αγγίζοντας το ποσοστό του 50%.

• Η εξέλιξη των απευθείας αναθέσεων ανά έτος στη ΔΥΠΑ:

  • 2022: Ανήλθαν σε 6,563 εκατ. ευρώ (ενώ ενδεικτικά σε επίπεδο πλήθους συμβάσεων καταγράφηκαν 551 απευθείας αναθέσεις αξίας 6.496.481 ευρώ, που αποτελούσαν το 81,9% του πλήθους και το 45,45% της αξίας).

  • 2023 (προεκλογική χρονιά): Σχεδόν τριπλασιάστηκαν, αγγίζοντας τα 20,222 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο ήμισυ του ετήσιου προϋπολογισμού συμβάσεων.

  • 2024: Διαμορφώθηκαν σε 14,121 εκατ. ευρώ.

  • 2025: Διαμορφώθηκαν σε 9,159 εκατ. ευρώ.

• Η επικοινωνιακή δαπάνη (2022-2025): Καταγράφονται 5,337 εκατ. ευρώ σε 1.100 επιμέρους εγγραφές, εκ των οποίων οι 1.090 (ποσοστό 99,1%) είναι έως 37.200 ευρώ και αντιστοιχούν σε 4,394 εκατ. ευρώ (82,3% της συνολικής δαπάνης).

• Η καθίζηση της συμμετοχής στους διαγωνισμούς (Μέσος όρος φορέων ανά διαγωνισμό):

  • 2015: 2,25 φορείς ανά διαγωνισμό (5 διαγωνισμοί, 11 φορείς).

  • 2018: 2,25 φορείς ανά διαγωνισμό (12 διαγωνισμοί, 27 φορείς).

  • 2019: 2,64 φορείς ανά διαγωνισμό (11 διαγωνισμοί, 29 φορείς).

  • 2021: 1,80 φορείς ανά διαγωνισμό (20 διαγωνισμοί, 36 φορείς).

  • 2022: 2,00 φορείς ανά διαγωνισμό (29 διαγωνισμοί, 58 φορείς).

  • 2023: 1,32 φορείς ανά διαγωνισμό (57 διαγωνισμοί, 75 φορείς).

  • 2024: 1,74 φορείς ανά διαγωνισμό (50 διαγωνισμοί, 87 φορείς).

  • 2025: 1,29 φορείς ανά διαγωνισμό (76 διαγωνισμοί, 98 φορείς).

  • Ιούλιος 2026: 1,20 φορείς ανά διαγωνισμό.

• Τα ευρήματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Φεβρουάριος 2026) για τον εσωτερικό έλεγχο στο Δημόσιο:

  • Η συντριπτική πλειονότητα των φορέων (90%) ανέθεσε έργα εσωτερικού ελέγχου σε εξωτερικούς συνεργάτες μέσω απευθείας ανάθεσης.

  • Το 16% των φορέων δεν αιτιολόγησε επαρκώς τους λόγους της επιλογής αυτής.

  • Από τα 8,9 εκατ. ευρώ συνολικής δαπάνης για εξωτερικούς συνεργάτες, τα 7,6 εκατ. ευρώ (85%) κατευθύνθηκαν μέσω απευθείας αναθέσεων.

  • Το 65,5% του πλήθους και της αξίας των συμβάσεων συγκεντρώθηκε στους οκτώ πρώτους αναδόχους.

  • Σε 152 εκθέσεις εξωτερικών συνεργατών δεν διατυπώθηκε καμία αρνητική γνώμη, ακόμη και σε φορείς χωρίς καταγεγραμμένο σύστημα εσωτερικού ελέγχου.